Süreyya ALTUNIŞIK
Ziraat Mühendisi
sureyya.altunisik@ibb.gov.tr
08.07.2013

ÇİMLERDE YOSUN PROBLEMİ VE ÇÖZÜM YOLLARI

Yosun çimlerde yaygın görülen sorunlardan biridir. Birçok bahçıvan zaman zaman çimler üzerindeki yosunlarla sorun yaşayabilir. Bunun çeşitli sebepleri olsa da en öne çıkanı genellikle kötü büyüme koşullarıdır. Dolayısıyla çim sağlığının iyileştirilmesi yosun sorununu ortadan kaldırabilir. Aşağıda yosun probleminin tanımına, görünümüne, sebeplerine ve yosun kontrol işlemlerine değinilmektedir.

Yosun Problemi Nedir?

Yosun, kuraklık veya su basmasını takip eden evrede ortaya çıkan geçici bir sorun olabileceği gibi, mevcut şartlarla ilgili bir probleme işaret eden daha kalıcı bir sorun da olabilmektedir. Yeni ekilmiş çimlerde yosun oluşumunun sebebi kötü saha hazırlama çalışmaları olabilir. Eski çim sahalarda ise yosun oluşumunun değişik sebepleri olabilmektedir. Bunlar arasında güçlü (canlı) olmayan görüntü, asidik toprak koşulları, besin yetersizliği, yetersiz havalandırma, kötü drenaj, gölge, çimin çok kısa biçilmesi ve aşırı kullanım sayılabilir.

Yosunla mücadelede yosunun öldürülmesi ve çimden uzaklaştırılması başlangıç aşamasıdır. Yosunsuz bir çim için; çimin canlılığı iyileştirilmesi diğer çim sorun kaynaklarına da çözüm olabilmektedir. Bu açıdan sağlıklı bir çime sahip olmak için sonbahar bakımı mutlaka gereklidir.

Tüm düzeltici girişimlere rağmen, ağaç altlarında veya kötü drenajlı yerlerde olduğu gibi, yosun sorun olmaya devam ediyorsa, çimin yerine başka alternatifler düşünmekte yarar vardır.

Görünüm

Çimlerde ortaya çıkan çeşitli yosun türleri vardır. Bunlar genellikle çim saha üzerinde kaba, gevşek, yeşil veya sarımsı-yeşil renkte kümeler şeklindedir, ancak yoğun keçeleşmiş kümeler şeklinde de görülebilmektedir. Yosun; çime dengesiz bir renk ve yüzey verir. Çim üzerinde yürürken gevşek yosunlar sanki süngerimsi bir yüzeyde yürüyormuş gibi bir his verir.

Sebepler

Büyüme koşullarının kötü olması çimlerde yosun büyümesi için uygun şartları hazırlar. Yosun büyümesine yol açabilen sebeplerden bazıları aşağıda sıralanmaktadır:

  • Çimin seyrek yapıda olması
  • Çocukların oynadığı veya üzerinde yürünen kısımlarda çimin aşınmış olması
  • Gölgeli bölgelerdeki çimler – büyük ağaçlar veya geniş alanı kaplayan çalı bitkiler altındaki çimlerde olduğu gibi
  • Bastırma/Sıkıştırma – çocuklar ve evcil hayvanlarca sürekli kullanılan ve son baharda havalandırılmayan çimenler
  • Islak hava ve su basma şartları
  • Kurak - çimlerde yazları ortaya çıkan sıcaklıktan kaynaklanan hafif sararmadan ziyade çimeni öldürecek veya çimene zarar verecek derecedeki şiddetli kurak.
  • Çimin çok kısa biçilmesi – çimin çok kısa biçilmesi çimeni zayıflatan en yaygın sebep olup, yosunun rahatça ilerlemesine imkan verir
  • Besince zayıf çimler veya verimsiz toprak
  • Kötü hazırlanmış veya kötü bakım yapılan çim alanlar
  • Asidik toprak şartları
  • Yaz veya kış mevsiminde su basması
  • Kötü besleme rejimi – genellikle açık yeşil renk çim alanları olarak görülür
  • Serbestçe drene olan kumlu topraklar – Bu tür bir toprak yapısında su tutma özelliği zayıf olması sebebiyle çimlerin zayıflamasına sebep olur ve böylece yosunun rahatça yayılmasına ve gelişmesine imkan tanıyabilir.

Kontrol

Yosunla mücadelede iki farklı yöntem bulunmaktadır. Bunlardan biri kültürel yöntem olarak, yosun kazıma yöntemi olup, diğeri ise yosunların kimyasallar yardımıyla öldürülerek çim alandan uzaklaştırılması esasına dayanan yöntemdir.

Kültürel Yöntemler

Kazıma: Gevşek yosunların son baharda sıkı bir tıkmırklama yoluyla yüzeyden uzaklaştırılması işlemidir. Küçük alanlarda bu işlem keskin ağızlı tırmıklar yardımıyla elle de yapılabilir. Ancak büyük çim alanlarında mekanik kazıyıcılar kullanılması gerekir.Özellikle sonbaharda (ekim-kasım) çimlerin özel havalandırma araçları ile havalandırma işleminin yapılması.

Kimyasal Kontrol

Yosun kontrolü için ilkbahar veya sonbahar başlarında demir sülfat bazlı özel bir ticari ürün kullanılması gerekir. Kullanıma hazır formülasyonlu demir sülfat içerikli ürünler kullanarak çimlerde bulunan küçük yosun kümelerini tedavi edilebilir. İlaçlamayı takip eden iki ya da üç hafta sonra yosun kararmaya başlayınca bir tırmık yardımıyla yosunlar çimden uzaklaştırılır. Tırmıklanan ölü yosunlar ise kompost (gübre) yığınına eklenebilir. Yosunlar toplu haldeyken çürüme yavaş olsa da yosunlar bol miktarda (yosun hacminin dört katı) diğer maddelerle karıştırılırsa yosun kolayca kompost (gübre) haline getirilebilir. Eğer kompost oluşturmak gerekli olan diğer katkı maddeleri elde yoksa, yosun saklanır ve diğer maddeler mevcut olduğunda kademeli olarak karışıtırılarak kompost haline getirilmesi sağlanır. Yosun çimen etrafına çok yaygın olduğundan, kompostlama sürecinde canlı kalan herhangi yosun sporu bahçede yosun oluşturma riskini önemli ölçüde artırmaz. En iyi uygulama, yosunu yeşil atık toplamaya vermeksizin, gübreleme (kompost) yoluyla yok etme veya uç hallerde ise istifleme veya gömme yoluyla da çözüm üretilebilir.

Çim canlılığının zayıf olduğu yerlerde NPK kısaltmasıyla gösterilen (içinde azot, fosfor veya potasyum bulunan) gübrelerle yosun öldürücülerin birleştirilmesi yararlıdır. Yosun öldürücüler elle veya mekanik bir yayıcı (serpme makinesi) ile uygulanabilir. Ancak yosun öldürücülerin çok fazla oranda uygulanmaması gerekmektedir. Aşırı dozda yapılacak olan bir kimyasal mücadele ile yosun yanında sağlam çimler de zarar görebilir ve hatta kararıp ölebilir. Yosun öldürücülerin güzel havalarda uygulanması gerekir. Eğer yosun öldürücü uygulanmasından sonraki 48 saat içinde yağmur yağmaz ise çime sulama yapılması gerekir. Daha fazla detay için kullandığınız yosun öldürücü kimyasalın ambalajına bakabilirsiniz.

Yosun oluşumuna imkan veren şartlar düzeltilmediğin taktirde yosun öldürücülerle yapılan kontrol sadece geçici çözüm olacaktır.

Suni çimdeki yosunu ise Patio Magic (benzalkonyum klorür içeren) maddesi ile kontrol edilebilir. Bunun için suni çimi düzenli olarak fırçalamanız gerekir. Çim yüzeyinde suyun birikmemesine de dikkat etmek gerekir.

Demir sülfat konusunda bir not: Her ne kadar demir sülfat yaygın bir şekilde gübre veya toprak asitleme ajanı olarak piyasada bulunsa da, ticari olarak formüle edilmiş bir yosun öldürücü içine konmamışsa eğer, zararlı bitki zehiri olarak kullanılmak üzere onaylanmamış demektir ki, bu durumda yosun kontrolü için yasal olarak kullanılmaması gerekmektedir. Buna rağmen çimlerde yosun öldürücü olarak kullanılırsa, çimeni karartma ve hatta muhtemelen öldürme riski yüksek olacaktır. Bu durum, özellikle de pelet haldeki ticari uygulamalarda kolay ve hassas uygulanabilme sebebiyle nadiren görülen bir durumdur.

Yosun Arıtma Programı

Aşağıda verilen program yosundan kurtulma ve yosunun geri gelmesini önlemek için uygulanabilecek bir örnek programdır. Program yaz, sonbahar ve ilkbahar uygulaması olarak üç aşamadan oluşmaktadır. Bu aşamaların her birinde yapılacak işler aşağıda özetlenmektedir.

Yaz Uygulaması

  • Yaz başında, çimenin büyümesini sağlamak için çim gübresi uygulayınız.
  • Yaz boyunca çimeni uygun bir şekilde ve düzenli olarak biçiniz – çok kısa olmasın.
  • Kurak zamanlarda çimin yeniden büyüyebilmesi için düzenli olarak sulayınız.
  • Çimlerin bulunduğu yerlerde çok fazla gölge varsa bunu azaltmanın yollarını arayınız.

Sonbahar uygulaması:

  • Sonbahar başında: sonbahar gübresini ve yosun öldürücüyü uygulayınız.
  • Gübreleme ve ilaçlama neticesinde oluşan kahverengi veya siyah renkli ölü yosunları çimden kazıyınız. Gerekliyse bahçeyi özel çim havalandırma makinesi bir araç yardımıyla havalandırınız. Çimi hacimce üç parça verimli toprak, altı parça sert kum ve bir parça turbadan oluşan bir karışımla hafifçe süpürünüz.
  • Eğer çimen seyrek ise karışımı uygulamadan önce yeni çim tohumunu 17-34 gr/m2 oranında hafifçe ekiniz.
  • Sonbaharda çimin iyi bir şekilde tırmıklayınız veya mekanik olarak tarama yapınız ve havalandırınız.
  • Eğer çim dengeli değilse veya herhangi bir organik ilavesi gerektiriyorsa üst karışım uygulaması yapınız. Bu uygulama özellikle de kumlu topraklarda faydalıdır.
  • Toprağın asitliğini belirlemek için yaz veya sonbaharda bir toprak testi yaptırınız. Eğer düzenleme gerekliyse, son baharda kireç uygulaması yapılabilir.

İlkbahar Uygulaması:

  • Mart ayı ortası ile sonu arasında: İyi bir havada ilkbahar gübresi ve yosun öldürücü uygulayınız.
  • Nisan başı: ölü yosunları hafifçe tırmıklayınız.
  • Seyrek olan çimenlere hafifçe tohum ilave ediniz ve gerekliyse karışım ekiniz.
  • İlkbaharda – tüm etkilenen alanlara demir sülfat bazlı yosun öldürücüleri uygulayınız. Ya da çim kumu kullanabilirsiniz.
  • İki hafta sonra ölü yosunları tırmıklayınız.
  • Çıplak alanlara yeniden tohum ekiniz.

Yosun önleme

Yosunun tekrar geri gelmesini önlemek, canlı çimen büyümesini sağlamak için gerekli besleme ve düzenli çim bakımını yapmak için, şunlara dikkat edilmesi gerekmektedir:

  • Gölgeli bir alana çim ekerken veya çimi hazırlarken, çim tohum karışımı veya gölgeli alanlar için uygun çim kullanınız. Gölgenin azaltılması da yardımcı olacaktır.
  • Basılmış/Sıkıştırılmış alanlarda ise havalandırma aparatı veya kesici kullanarak toprağın havalanmasını sağlayınız.
  • Ağır topraklarda ise her 3 veya 4 yılda bir kez son baharda küçük toprak parçalarının uygun araçlar kullanılarak çıkarılarak daha sonra üçlü karışımdan ilave ediniz.
  • Çimi çok kısa biçmemeye özen gösteriniz.
  • Çok asitli topraklarda ise metrekareye 50 gr’ dan fazla olmayacak bir kireç uygulaması asitliği hafifçe düşüreceğinden yosun oluşumunu önleyecektir.

Yazarın Son Yazıları

BELEDİYE BAŞKANIMIZ
DAİRE BAŞKANIMIZ
MÜDÜRÜMÜZ
BU AY YAPILACAKLAR
Çim alanlarda biçme işlemi yapabilirsiniz
Çim alanlarda zarar görmüş ve seyrekleşmiş yerlerde tamamlama yapabilirsiniz
Havaların sıcaklık durumu ve bitkilerin su isteğini gözlemleyerek, gerekirse sulama yapabilirsiniz
Budama işlemlerini tamamlayınız
Mantar hastalıklarına karşı bordo bulamacı uygulaması ve bakırlı ilaçlarla koruma ilaçlaması yapabilirsiniz
Çimler Mart ayında daha hızlı büyümeye başlar.
Bitkilerinize ilkbahar gübrelemesi yapabilirsiniz