Emine ATAOĞLU
Teknik ve İdari Müdür Yardımcısı
emine.ataoglu@ibb.gov.tr
05.06.2013

KONUT BAHÇELERİNDE BAHÇE TASARIMI

Konut alanlarında ev ile bahçe birbirlerini tamamlayan ve birbirlerine değer kazandıran iki unsurdur. Bundan dolayı iyi bir peyzaj tasarımına sahip bir bahçe, içinde bulunduğu eve de aynı şekilde değer katmaktadır. Aynı zamanda iyi tasarlanmış bir bahçe, içerdiği akılcı fonksiyon çözümleri ile kent hayatının getirmiş olduğu zor hayat koşullarından bunalmış olan konut sakinlerine bir kaçma mekanı olarak hizmet vermektedir.

İyi bir bahçe tasarımı yapmak için izlenmesi gereken belli bir yol haritası vardır. Bu yol haritasındaki aşamalar takip edilerek ve temel tasarım ilkeleri göz önüne alınarak tasarımı yapılacak olan bir bahçe, hem bulunduğu mekana inanılmaz bir değer katacak hem de hizmet edeceği konut sakinlerinin ihtiyaçlarına cevap vererek onlara bir nefes alma mekanı sunacaktır.

Ön hazırlık aşaması

Bahçe tasarımı için öncelikle bahçenin ölçüleri alınarak bunların kağıda aktarılması ve söz konusu bahçeye ait bir krokinin çıkarılması gerekmektedir. Bu kroki çıkarılırken tasarımı etkileyecek bazı unsurların göz önünde bulundurulması önemlidir. Bu unsurlar; bina girişleri ve önemli noktalar, rüzgar yönleri, bahçedeki güneşli / yarı gölgeli / gölgeli alanlar, mevcut bitki örtüsü, alanın topografyası, toprak özellikleri, iklim, bahçedeki mevcut yapılar, altyapı elemanları, alanda vurgulamak istenen iyi noktalar veya tam tersi gizlenmesi gereken olumsuzluklar (gürültü, koku, toz, duman, kötü görüntü vs.) olarak sayılabilmektedir. Kroki üzerinde bahçenin ölçüleri yazılmalı ve bahçenin eni, boyu, sınırları, binaya olan mesafesi belirtilmelidir.

Değerlendirme aşaması

Bahçenin mevcut durumu bu şekilde çıkarıldıktan sonra, eldeki veriler değerlendirilerek tasarım sürecine başlanır. Bu aşama esnasında, değerlendirme sonucu bahçede kaldırılması gerektiği tespit edilen kurumuş ağaçlar veya kullanımdan kalkmış eski yapılar gibi çeşitli olumsuz özellik taşıyan elemanların alandan çıkarılması gerekmektedir.

Tasarım aşaması

Alanın değerlendirmesi yapıldıktan sonra eskiz çalışması ile tasarıma başlanır. Eskiz üzerinde öncelikle bir leke çalışması yapılmalıdır. Leke çalışması ile bahçenin de büyüklüğüne bağlı olarak bir ulaşım şeması oluşturulur ve bahçede yer alması istenen fonksiyon alanları lekeler halinde kroki üzerinde yerleştirilir. Leke çalışmasının ardından ise fonksiyonların daha detaylandırıldığı asıl tasarım aşamasına geçilir.

Bahçe tasarımında tasarıma öncelikle bahçe sınırlarından başlanır. Sınırlarda gürültünün kesilmesi veya etraftaki istenmeyen bir görüntünün engellenmesi için bitki perdeleri kullanılır. Bitki perdeleri için yüksek boya sahip, yoğun tekstürlü, herdemyeşil türler tercih edilmelidir.

Bitki türleri seçiminde prensip olarak bahçe sınırlarında daha yüksek boylu bitkiler seçilmekte, ancak eve doğru yaklaştıkça bitki boyları da aynı oranda azalmaktadır. Sınır boyunca dikilecek olan bitkilerin dışarıdaki olumsuz etkileri perdeleme fonksiyonlarının yanı sıra bahçe içerisinde bir fon oluşturma görevleri de bulunmaktadır.

Fonksiyon alanları bahçe içerisinde yerleştirilirken, tasarlanması düşünülen fonksiyonları kendi içlerinde gruplandırmak, tasarım süreci açısından daha sağlıklıdır. Genelde konut alanlarına ait bahçelerde fonksiyon alanları dört ana grup halinde ele alınmaktadır. Bunlardan birincisi olan binanın giriş alanı; ön bahçeyi, giriş kapısını ve bağlantı yolunu, ön teras ve antreyi kapsamaktadır.

Ön bahçeyi tasarlarken; evin giriş kapısı ve bahçe kapısı ile yine evin girişi kapısı ve cadde arasında sade ve rahat yürüyüş yolları tasarlanmalıdır. Ön bahçede, ilerleyen yıllarda binayı kapatacak veya dalları ile binaya zarar verecek kadar büyüyecek bitkilere yer verilmemelidir. Bina girişinde binanın türüne göre girişi vurgulayacak türde bitkiler seçilmelidir. Bina düşey formlu ise Cupressus sempervirens (Akdeniz Servisi) gibi sütun formlu bitkilere, yatay formlu ise daha yayılıcı formlu bitkilere yer verilmelidir. Ön bahçede herdemyeşil veya dekoratif ağaç veya ağaççıklar ile çalılar soliter olarak ya da gruplar halinde kullanılabilir ancak ön bahçede sadelik esastır.

Ön bahçeden sonra konut sakinlerinin çalışabileceği bir çalışma ve servis alanın belirlenmesi gerekmektedir. Bu alanda kullanıcıların taleplerine göre; alet-makine deposu, kümes, çamaşır kurutma yeri, meyve-sebze yetiştirme alanları, çocuk oyun alanları gibi fonksiyonlara yer verilir. Bu alanlarda estetikten çok fonksiyon ön planda olduğu için bu alanlar yan bahçe kısımlarında tasarlanırlar. Bu alanların etrafı kötü görüntüyü engellemek maksadı ile yeşil çitler ile veya çeşitli çalı grupları ile çevrilmelidir. Çocuk oyun alanları tasarlanırken bu alanın binanın görüş alanı içinde tutulması, çocukların oynarken rahat bir şekilde kontrol edilebilmesini sağladığı için daha faydalı olacaktır. Sebze bahçelerinin ise güneş gören, az rüzgar alan bir bölümde olması daha kaliteli bir sebze üretimine olanak sağlayacaktır.

Bahçenin en güzel görüş alanına sahip olan kısmı olan arka bahçe kısmında oturma alanları, oyun alanları, pergolalar, yüzme havuzları gibi elemanları yer verilmektedir. Bu elemanlar bahçe içerisinde tasarlanırken, bunların bina ile kopuk olmamasına ve ev-bahçe arasında bir ilişki olmasına dikkat edilmelidir. Örneğin yemek odasından terasa geçilerek, kullanıcılara orada yemek yeme imkanı verilmelidir.

Genel olarak arka bahçenin orta kısmı tasarımda çim alan olarak açık bırakılır. Herdemyeşil veya yaprak döken ağaç ve çalı grupları sınırlarda dikilmiş olan yüksek boylu bitki fonunun önünde gruplar halinde veya soliter olarak kullanılabilir. Bu bitkilerin seçiminde yaprak dökme ve çiçeklenme dönemlerine, birbirleri ile renk uyumlarına ayrıca dikkat etmek gerekmektedir. Tüm bahçenin yaprak döken bitkiler ile tasarlanması, bahçenin kışın sönük bir görüntüye kavuşması demektir. Bu yüzden bu açıdan bitkilerin birbirleri ile denge içerisinde tasarlanmasına özen gösterilmelidir.

Arka bahçenin, yemek ve oturma odalarından seyredilmesini engelleyecek bitki kullanımlarından kaçınılmalıdır. Yine yemek, oturma odaları ve mutfak gibi odaların pencerelerinin kenarlarında güzel kokulu bitkilere yer verilebilir. Bu alan içerisinde havuz, teras, soliter olarak görkemli bir ağaç veya ağaç grubu gibi unsurlarla bir adet odak noktası bulunmalıdır.

Kullanıcıların güneşlenme, dinlenme veya uyuma gibi özel fonksiyonları için de bahçe içerisinde küçük alanlar tasarlanması gerekmektedir. Bu alanlar için bahçe içerisindeki en uygun yerler, banyo ve yatak odaları gibi evin bahçe ile en az ilişkisinin olduğu yan bahçede bulunan alanlardır.

Bitki seçimi yapılırken mutlaka bitkilerin iklim, toprak ve gölge/güneş isteklerine önem verilmelidir. Tasarımda bitkilere yer verilirken bitkilerin yetişkinlikteki hallerine göre bir yer seçimi yapılmalı, bitki büyüyene kadar geçen zamanda boş kalacak olan alanlar için ise geçici olarak çalı tarzı bitkilere yer verilmelidir. Bunların yanı sıra meyveleri veya yaprakları zehirli olan bitkilerden mümkün olduğunca uzak durulmalıdır.

Bitkilendirme yapılırken aynı zamanda bahçe içerisinde çeşitli gölge alanları oluşturulmalıdır. Özellikle çocuk oyun alanı, yürüme yolları, süs havuzu veya veranda gibi yapıların etrafında bu tarz gölge alanları oluşturulması yararlı olacaktır.

Bahçe düzenlemesi yapılırken temel estetik kurallarına mutlak uyulması gerekmektedir. Bu estetik kuralları; orantı, uyum, simetri, denge ve tarzdır. Tasarımda yer verilecek olan bitkisel veya yapısal tüm elemanların birbirleri ile orantılı olması önemlidir. Aynı şekilde bu elemanların her bakımdan birbirleri ile uyum içerisinde olması başarılı bir tasarımın temel taşlarından biridir. Bahçe içerisindeki elemanlar ile doluluk/boşluk oranlarının bir denge oluşturması, estetik olarak insanda hoş bir duygu yaratan simetriye yer verilmesi ve en önemlisi de bahçenin bir kişiliğinin olması tasarımda oldukça önemlidir.

Söz konusu tasarım ilkeleri ışığında, leke çalışmasından başlayarak gittikçe detaylanarak bir peyzaj projesini oluşmaktadır. Önceki tasarım aşamasında yerleri ve sınırları belirlenmiş olan fonksiyon alanları bu aşamada detaylandırılmaktadır. Bu aşamanın ilk master safhasında fonksiyon alanlarının son halleri oluşmakta ve döşeme malzemeleri belirlenmektedir. Son master safhasında ise, bitkilendirme detaylarına yer verilmekte ve bitki türleri belirlenerek peyzaj projesi hazırlanmakta ve tasarım süreci bu şekilde sonlanmaktadır.

Yazarın Son Yazıları

BELEDİYE BAŞKANIMIZ
DAİRE BAŞKANIMIZ
MÜDÜRÜMÜZ
YAZARLARIMIZ
   
BU AY YAPILACAKLAR
Kasım ayının ikinci yarısından itibaren, bahçe içerisinde yeri değiştirilmek istenen bitkiler,söküm tekniğine uygun bir şekilde sökülerek istenilen yere dikilebilir.
Bu ay dikim ayı olduğu kadar budama ayıdır da. Sonbahar budaması özellikle çiçeklerini baharda meydana getirdikleri sürgünler üzerinde veren ağaççık ve süs çalıları için önemlidir.
Meyve ağaçları ve diğer bitkiler yanmış, elenmiş ve fumige edilmiş organik gübre veya inorganik gübre takviyesi ile kış aylarının etkilerinden korunabilir.
Kış mevsimi boyunca çiçek açan mevsimlik çiçekler ( hercai menekşeler,çuhalar, vs.) ve soğanlı bitkiler dikilir.
Kasım ayı boyunca çim alanlarda yapılacak işler;dökülen yaprakların temizliği eğer böcek gibi zararlılar görülüyorsa onların ilaçlanarak uzaklaştırılmasıdır.